زعفران

نام فارسي :زعفران

Crosus sativaنام علمي :

Iridaceaeخانواده :

SAFFRON نام انگليسي :

نام محلي : زعفرون

مشخصات گياهشناسي :

گياهي علفي ، چند ساله ، بدون ساقه وداراي پياز توپر( كورم ) كروي شكل با قطر 3تا5 سانتيمتر كه در زير خاك قرار مي گيرد. هر پياز 6تا9 برگ باريك و بلند نظير علفهاي چمني توليد مي كند . هر پياز يك گل بنفش رنگ تو ليد مي كند. بخش انتهائي گل لوله اي شكل و طويل و حاوي 6 گلبرگ است. مادگي در مركز گل ، داراي سه پرچم ويك تخمدان است كه از ان خامه باريكي خارج ميشود . خامه به رنگ زرد كمرنگ بوده كه به سه كلاله شفا ف قرمز نارنجي به طول5/2  تا3 سانتيمتر ختم ميگردد . همين كلاله است كه همراه خامه پس از خشك شدن زعفران تجارتي را تشكيل مي دهد . 

زيستگاه :

گياهي بومي هندوستان و جزاير بالكان و مديترانه شرقي ، زعفران در هند، اسپانيا، ايران، فرانسه، ايتالياو خاور ميانه كشت مي شود. بر اساس دايره المعارف امريكـــائي كلمــه كريكوس نام منطقه اي درشرق مديترانه گرفته شده كه در زمانهاي قديم زعفران در انجا كشت مي شده است. بعلت نياز ابي پائين و سهو لت كاشت داشت برداشت و عملكرد بالاي ان از اهميت خاصي برخوردار مي باشد . زعفران در اوايل پائيز برداشت و سپس خشك مشود .

قسمتهاي مورد استفاده گياه :

كلاله و خامه

تركيبات شيميائي :

 زعفران حاوي يك اسانس مركب از ترپنها ، الكلهاي ترپني و استرها، گياه همچنين حاوي گليكوزيد هاي تلخ ( شامل كروسين ) كارتنوئيد ، ويتامين ها، پيكروتين  و پيكروكروسين

خواص مهم داروئي و مصارف گياه :

اين گياه جهت درمان رفع اسهال خوني ، تب ،يرقان ، بزرگ شدن كبد و طحال ، عفو نتهاي دستگاه ادراري و همچنين بعنوان پائين اورنده قند و گاهي جهت درمان ناراحتيهاي پوستي مصرف مي شود . در طب گياهي چيني كلاله زعفران گاهگاهي جهت

 درمان گرفتگي سينه ، تحريك عادت ماهيانه و برطرف كردن دردهاي شكمي مورد استفاده قرار ميگيرد. زعفران به علت دارا بودن مواد تلخ موجبات سهولت هضم غذا را فراهم مي سازدو از طرف ديگر به علت داشتن اسانس اثر محرك روي اعصاب دارد.از نظر در ماني داراي اثر مسكن بر روي اعصاب سطحي بدن است . درگذشته يك سري خواص درماني براي زعفران قائل بوده اند واز ان بعنوان ارامبخش ، خلط اور، نشاط اور ، تحريك كننده معده ، محرك قواي جنسي ، برطرف كننده اسپاسمهاي ماهيچه اي قاعده اور و نيز به عنوان سقط جنين استفاده مي شده است.

احتياطات :دردزبالا زعفران باعث سقط جنين مي شود. در ضمن ابستني به ميزان معمو لي ضرري ندارد.

نيازهاي اكو لوژيكي :

زعفران در اكثر نقاط نيمه خشك و استپي جهان و ايران با تابستانهاي گرم و خشك كشت مي شود.

زعفران نواحي سرد با ارتفاع 1300تا2300 متر از سطح دريا را ترجيح مي دهد،ولي شواهد موجب مي شود كه درمنا طق با ارتفاع كمتر از 2000 متر وضعيت گلدهي بهتري دارد .

مناسبترين طول دوره روشنائي روز براي اين گياه 11 ساعت مي باشد .

مناطقي كه داراي 300تا400 ميليمتر بارندگي مي باشند، و داراي زمستانهاي پوشيده از برف مي باشند ، براي كشت اين گياه منا سبتر است.

مقا ومت زعفران به سرما زياد است و تا حدود 20- درجه برودت را تحمل ميكند. سرماي شديد و يخبندان و بارندگي در زمان گلدهي باعث خسارت به توليد اين گياه ميشود.در دوره خواب و استراحت تابستاني ، بارندگي و يا ابياري براي گياه ضرر دارد،از اينرو كشت

 و كار زعفران در مناطق شمال ايران مانند،مازندران وگيلان ودر اذر بايجان و مناطق گرم و مرطوب خوزستان ميسر نيست . مناطقي كه افتابي و بدون اشجار كه در مسير باد هاي سرد نمي باشد ، براي رشد ان مناسب مي باشد.

توليد زعفران در ايران درجنوب خراسان ، در اين مناطق داراي ميزان بارندگي بسيار كم حدود 150 ميليمتر و داراي زمينهاي فقير و كم استعداد مي باشد .

مواد و عناصر غذائي مورد نيازگياه:

زعفران به خاكهاي با بافت شني تا لومي با زهكشي خوب احتياج دارد. اين گياه خاكهاي سبك و با بافت متوسط را نسبت به خاكهاي حاصلخيز غني از مواد غذائي ترجيح مي دهد ، چون در خاكهاي غني رشد رويشي افزايش يافته واز رشد زايشي كاسته مي شود .

زعفران در طي دوره رشد به چند نوبت كود پاشي نياز دارد ،يكي قبل از كاشت كه بايد كود حيواني به ميزان 15تا22 تن در هكتار واز سال دوم به بعد كود ازته 50 كيلو گرم و كود فسفر 50 كيلوگرم در هكتاربه زمين اضافه نمود. در ايران پس از اولين ابياري با فاصله 2تا3 هفته بسته به درجه حرارت هوا گلها ظاهر مي گردند.معمولا" دوره گلدهي 15 تا20 روزاست .  بارانهاي بهاره براي توليد جوانه هاي گل در پياز زعفران مناسب مي باشد. بارانهاي پائيزه باعث تقويت گلدهي و بالا رفتن ميزان محصول زعفران مي شود.

تنش ابي در اواخر زمستان و در ا وايل بهاراثر سو, بر ميزان توليد محصول زعفران دارد.

در نقاط مختلف خراسان بسته به شرايط اب وهوايي از اواسط مهر تا دهه اول ابان ابياري زعفران شروع مي شود. اگر هوا گرمتر باشد ، ابياري ديرتر و هر گاه سرماي زود رس وجود داشته باشددر اوايل مهر بايد مزرعه را ابياري كرد.ابياري زود هنگام باعث افزايش رشد رويشي گياه مي شود و ابياري دير هنگام باعث مواجه شدن گلها با يخبندان و سرما زدگي زمستان ميشود. اولين ابياري زعفران بسيار مهم مي باشد و زمين بايد به طور كافي و يكنواخت ابياري شود،بدليل اينكه گلها همزمان ظاهرشوند.در زراعت زعفران ابياري دوم بعد از 4تا5 هفته از ابياري اول صورت مي گيرد .

روش كاشت ،تاريخ و فواصل كاشت :

در ايران پياز زعفران را از موقع خزان زعفران يعني اوايل خرداد تا اواسط مهر ميتوان كشت نمود . ولي بهترين زمان كشت پياز زعفران اواسط مهر و اوايل ابانماه است. بهتر است از كشت پياز زعفران در تير ماه و اوايل مرداد ماه خود داري شود. فواصل رديفهاي

كاشت پياز زعفران معمولا" 25تا 30 سانتيمتر از هر طرف مي باشد. عمق كاشت پياز زعفران معمولا" بين 15 تا20 سانتيمتر كه حتما" بايد در موقع كاشت قسمت سر پياز روي خاك قرار گيرد .عمق 20 سانتيمتر باعث جلو گيري از سرما زدگي و همچنين گرما زدگي در تابستان براي گياه مي شود.

برداشت محصول :در ايران پس از ابياري اول بعد از 2تا3 هفته بسته به درجه حرارت هوا گلها ظاهر مي شوند.در هواي نسبتا" گرم گلها ديرتر و در هواي نسبتا" سرد و در زير سايه درختان گلها زودتر ظهور پيدا مي كنند.

معمو لا" دوره گلدهي اين گياه بين 15تا20 روز طول مي كشد ودوره برداشت گياه بين 10تا15 روزاست. برداشت گل زعفران در سرتاسر دنيا فقط با دست صورت مي گيرد .بهترين زمان برداشت كلاله زعفران صبح خيلي زود قبل از افتاب و قبل از باز شدن غنچه هاست . (برداشت حداكثر تا ساعت 9 براي حفظ مواد موثره گياه بايد صورت گيرد ).

عملكرد زعفران بر اساس امار كشاورزي خراسان سطح زيركشت اين گياه 6850 هكتار در

خراسان مي باشد كه ميا نگين عملكرد ان 4/4كيلودر هكتار مي باشد .                               اجزا گل و عمر زعفران :بررسي روي زعفران نشان مي دهد كه متوسط كيلو گرم گل زعفران شامل 2173 عدد گل و از هر كيلو گرم گل زعفران 39/47كيلو كلاله تازه و 48/9 كيلو كلاله خشك بدست مي ايد . همچنين 93/28 و 26/3 كيلو خامه خشك و خامه تر توليد مي شود . نسبت كلاله خشك به خامه حدود 3 برابر مي باشدو از 000/170 گل كه معادل 5/78كيلو گرم گل است يك كيلو گرم زعفران بدست مي ايد.

عمر زعفران بستگي به مراقبتهاي زراعي و تعداد پياز هاي كاشته شده در هر چاله

 دارد.هر چه تعداد پياز كاشته شده بيشتر باشد عمر زعفران كوتاهتر مي باشد.

در نتيجه با گذشت چند سال به علت تراكم پيازها و نقصان مواد غذائي و افزايش علفهاي هرز باعث پوك شدن بعضي از پيازها و در نتيجه كاهش محصول را سبب مي شود.هر گاه در چاله 2تا3 پياز كشت شود ، عمر زعفران بين 8تا10 سال طول مي كشدو گاهي به 10 تا 12 سال مي رسد،و اگر در چاله 4تا5پياز كشت شود عمر زعفران به 5تا8سال كاهش مي يابد. بهترين زمان و بيشترين توليد بين سالهاي 2تا5 مي باشد.

پراكندگي جغرافيائي :

توليد زعفران در ايران در جنوب خراسان كه داراي ميزان بارندگي بسيار كم است و در زمينهاي فقير و كم استعداد مي باشد .  زعفران گونه اي زراعي است كه در مناطق علي آباد چنار ، عنايت آباد آباده و بيد بيده سورمق كاشته شده كه در سه مورد با منطقه كشت سازگاري نشان داده و محصول خوبي برداشت شده است . زعفران هم چنين بصورت وحشي نيز در مراتع با گونه هاي مختلفي وجود دارد كه از جمله در كوه مرواريد و كوه سياه در پادنا مشاهده شده است .

S.N : Salvia  officinalis                                                                           نام فارسي : مريم گلي

F: Labiatae

E: SAGE                                                                                                                  نام محلي :

گياهي است چند ساله، هميشه سبز تا ارتفاع80 سانتيمتررشد ميكند،ساقه چهار گوش و برگهاي بنفش يا خاكستري،برگها بلندو نيزه اي شكل ،گلها به رنگ بنفش متمايل به ابي و گاهي به رنگ سفيد در انتهاي ساقه ديده مي شود . رنگ ساقه به رنگ سبز تيره و پوشيده از كركهاي زياد

زيستگاه و نحوه كاشت :

گياهي بومي مديترانه ، مريم گلي در اطراف دنيا كشت ميشود .در كو ههاي اهكي هرزگوين و يوگسلاوي به صورت خودرو يافت مي شود .همه ساله سطح وسيعي از زمينهاي زراعي در شبه جزيره بالكان ، روسيه، امريكا ، ايتالياو اروپاي شرقي به كشت سالويا اختصاص مي يابد .به طور كلي تا كنون حدود 500 گونه از جنس سالويادر دنيا شنا خته شده است.

رايجترين   گونه كه لا واندو فوليا نام دارد در اشپزخانه مصرف مي شود و توژان ندارد.

قسمتهاي مورد استفاده گياه :

برگها

تركيبات شيميائي :

اسانس ( توژان حدود  50درصد)، مواد تلخ و دي ترپن ، فلاو نوئيد ،اسيدهاي فنو ليك ،تانن

مصارف محلي:

درمان تشنج ، دردهاي مفصلي و سر گيجه و ميگرن، كاهش دهنده قند خون و لرزش اندامها، براي بي نظمي قاعدگي و دردهاي قاعدگي و ترشحات زنانگي بسيار نافع است .

خواص مهم داروئي :

قابض ، ضد عفوني كننده ، ضد نفخ، تقويت كننده اندامهاي توليد مثل جنسي زنان ( استرو ژنيك) كاهش دهنده تعريق، تونيك.

طرز تهيه و نحوه مصرف :

دمكرده به صورت غرغره 3 مرتبه در روز استعمال شود.  تنتوريك تونيك هاضمه است، مقدار مصرف ان 2 ميلي ليتر با اب 2 مرتبه در روز. برگهاي تازه براي زنبور زدگي و نيش حشرات مفيد مي باشد.

نيازهاي اكو لوژيكي :

مريم گلي گياهي است مديترانه اي كه در طول رويش به گرما و هواي خشك نياز دارد. مقاومت اين گياه به گرما زياد است . گياها ن جواني كه از بذر رويش يافته اند نياز زيادي به اب دارند . اين گياه در فصل زمستان در دماي پائين تر از 15- درجه دچار سرمازدگي و طي 5تا6 روز خشك مي شوند . مريم گلي براي رويش به خاك خاصي نياز ندارد و تقريبا" در هر نوع خاكي به خوبي رشد مي كند . هواي گرم و خاكهاي با بافت متو سط (خاكهاي شني رسي) كه حاوي مقادير مناسبي تركيبات كلسيم مي باشد،براي كشت گياهان مناسب ودر افزايش موادموثره ان تاثيردارد.

مناسب براي كشت مريم گلي بين 9/4 تا2/8 ميباشد. PH

مواد و عناصر غذائي مورد نياز گياه :

افزودن 20تا30 تن در هكتار كود هاي حيواني كاملا" پوسيده در فصل پائيز هنگام اماده ساختن خاك نتايج مطلوبي به همراه دارد. چنانچه خاك حاصلخيز نباشد ويا از كود حيواني مصرف نشده باشد ، قبل از كاشت گياه افزودن 60 تا80 كياو گرم در هكتاركوداكسيد فسفر و 40تا60 كيلو گرم در هكتار اكسيد پتاس در فصل پائيز و در اوايل بهار 60تا80 كيلو گرم درهكتار كود ازته به زمين باعث نتايج خوبي در توليد محصول و مواد موثره گياه خواهد گرديدو باعث افزايش عملكرد گياه ميشود.

تاريخ و فواصل كاشت :

اوايل پائيز پس از اضافه كردن كود حيواني و كودشيميائي بستر زمين را براي كشت اين گياه اماده مي كنيم . زمان مناسب براي كشت مستقيم بذر در زمين اصلي اواخر فصل پائيز در رديفهايي بين 60 تا 70 سانتيمتر و عمق بذر 3تا4سانتيمتر مي باشد.

زمان مناسب براي كشت بذر در خزانه ازاد در فصل بهار بين فروردين و اريبهشت ماه مي باشد.

عمق بذر مريم گلي در هنگام كشت بايد 3تا4 سانتيمتر باشد.زمان مناسب براي كشت بذر در خزانه هواي ازاد بهار است.  بذر بين 3تا4 سال قوه ناميه دارد ودر درجه حرارت بين 12تا15 درجه شروع به جوانه زدن ميكند . رشد گياه در سال اول بسيار كند مي باشد وگلد هي تا اوايل تابستان ادامه پيدا مي كند . تشكيل ميوه از اواخر مرداد ماه شروع ميشود. بذور پساز رسيدن به اطراف پراكنده مي شود .

 بهترين زمان براي تكثيررويش مريم گلي فصل پائيز مي باشد . تكثير رويشي از طريق تقسيم بوته صورت مي گيرد.در اين روش بوته هاي 3تا4 ساله رااز زمين خارج كرده،هر يك را به 3تا4 قطعه تقسيم و سپس انها را در محل اصلي كشت ميكنند. 

برداشت محصول :

چنانچه تكثيراز طريق بذر صورت گيرد، در فصل پائيز كشت مي شودويا نشا در فصل پائيز به زمين اصلي منتقل شود . ميتوان يكسال بعد نسبت به برداشت محصول اقدام نمود. اولين برداشت قبل از گلدهي و اوايل خردادماه انجام ميشود . دومين برداشت در تابستان و اوايل مردادو يا در فصل پائيز در ماه مهر صورت مي گيرد.

بررسيها نشان مي دهد در ايران در سال 3 بار ميتوان از گياه محصول برداشت كرد.

پيكر رويشي گياه معمولا" بين 5تا8 تن در هكتار به صورت تازه محصول ميدهد.نسبت  وزن خشك به تر نسبت 1به5 ميباشد.

گياه در مرحله گلدهي بيشترين مقدار اسانس رادارد. ساعت 12 روز پيكر رويشي گياه بيشترين اسانس را توليد ميكند. بنا براين ظهر زمان مناسبي براي برداشت محصول مريم گلي مي باشد .

برگها در تابستان چيده و خشك مي شود .