سيره ي اخلاقي امام رضا (ع)

  صبر و مقاومت:

یکی از اصول مشترک در زندگانی امامان که همواره در زندگی آنها مشاهده گردیده صبر و مقاومت است. این بزرگواران الگوی بزرگ صبر و قهرمان مقاومت بودند.

 در بررسی زندگی امام رضا (علیه السلام) می بینیم که ایشان نیز همچون دیگر امامان نمونه کامل این صفت اخلاقی بودند. شاید بتوان از موقعیت های دشواری که ایشان با آن رو به رو شدند زمانی که مامون این بزرگوار را به خراسان دعوت کرد نام برد.

 ایشان برای وداع خانه خدا به مکه رفتند لحظه جدایی آن حضرت از فرزندش امام جواد (علیه السلام) بود که ایشان با دلی استوار و مطمئن به قضا و قدر الهی این مصیبت را تحمل کردند شکیبایی وبرد باری آن حضرت در دوره خلافت مامون در برابر سیاستها مرموز و پشت پرده او به ویژه جریان ولایتعهدی درجه صبر و تحمل آن حضرت را برای ما آشکار می کند.

 امام رضا (علیه السلام) در دوران زندگی شان و زندانی بودن پدر بزرگوارشان مکرر سعه صدر از خود نشان می دادند و مراقب اهل و عیال پدر ارجمندشان بودند .ایشان اهل حلم و شکیبایی بودند. در برابر افرادی که با ایشان ستیزه و نزاع داشتند حلم و صبر می ورزیدند. در برابر دهن کجی ها ی دیگران سعی می کردند سکوت کنند. افرادی بودند که نسبت به ایشان بی احترامی می کردند. اما این بزرگوار در برابر آنها خاموشی را انتخاب می کردند.

سخاوت:

از اصول اخلاقي كه در زندگي همه ي امامان فراوان ديده شده است جود وسخاوت است. سخاوت در مقابل بخل قراردارد، يعني انسان از امكانات مادي ومعنوي كه در اختيارش وجود دارد فقط خودش استفاده نكند بلكه با بخشش به ديگران قسمتي از مشكلات آنها راحل كند وديگران رااز نعمت هايي كه خداوند به او داده ، چه نعمت مادي وچه نعمت هاي معنوي مانند علم برخورداركند.

 سخاوت از « سخاء » گرفته شده است و « سخا النار ويسخوها »، يعني اينكه اگرخاكسترآتش رااز آتش پاك كنيم ، بهتر مي سوزد وروشنايي اش بيشترمي شود،‌ بنابراين تعريف سخاوت كه از همين ريشه است موجب روشنايي و گرم كردن كانون خانواده هاي بينوايان مي شود.

بهترين تعريف درباره سخاوت بيان امام رضا(علیه السلام) باشد كه فرمودند: «السخي ياكل من طعام الناس لياكلوا من طعامه والبخيل لاياكل من طعام الناس لئلا ياكلوا من طعامه » 

 « انسان سخاوتمند از غذاي ديگران مي خورد تا از غذاي او بخورند ، ولي انسان بخيل از غذاي ديگران نمي خورد تااز غذاي او نخورند.»

 در بررسي سيره اخلاقی امام رضا(علیه السلام) ويژگي بذل وبخشش بسيار به چشم مي خورد . ايشان بسيارصدقه پنهاني مي دادند واموال خويش را بين نيازمندان تقسيم مي نمودند . روايت شده كه ايشان يك سال تمام ثروت خود رادر روز عرفه بين نيازمندان تقسيم كردند . فردي به ايشان گفت: اين گونه بخشش ، ضرر است. حضرت فرمودند: اين گونه بخشش ضرر وزيان نيست بلكه غنيمت است ، هرگز چيزي را كه بوسيله آن طلب اجر وكرامت مي كنيد، غرامت وضرر به شما نياور.

 گزارش شده هر وقت سفره غذارابراي امام پهن مي كردند كاسه اي نزديك ايشان قرارمي دادند،ايشان ازهرنوع غذا مقداري رابرمي داشتند ودرآن كاسه مي ريختند ودستورمي دادند آن رابين فقرا تقسيم كنند .

 ومي فرمودند: خداوند مي داند كه همه مردم قدرت اين را ندارند كه بنده آزاد كنند براي آنها راه ديگري قرارداده ،وآن غذادادن به فقرا است.

 شيوه امام (علیه السلام) در بخشش طوري بود كه حتي كسي كه مورد جود امام رضا(علیه السلام) قرارمي گرفت ،ذره اي احساس شرمندگي نكند . ایشان غلامان و خادمان و حتی دربان و نگهبان را بر سر سفره می نشاندند و با آنها غذا می خوردند. نقل شده زمانی که آن حضرت تنها می شدند همه خادمان و غلامان خوشان را از کوچک و بزرگ جمع می کردند و با آنان سخن می گفتند و با آنها انس می گرفتند به طوری که غلامان آن حضرت هیچ ترسی از ارباب و مولای خود نداشتند.

 تواضع امام به اندازه ای بودکه بعضی مواقع مردم ایشان را نمی شناختندو از افراد معمولی تمییز نمی دادند . نقل شده است که روزی ایشان وارد حمامی می شوند مردی آن جا بود که ایشان را نمی شناخت به امام می گوید بیا مرا مشت ومال بده. حضرت شروع به مالیدن دست وپای او کردند زمانی که ایشان را شناخت عذر خواهی کرد ولی امام او را دلداری دادند.